Duitsland en Noorwegen willen onderzeese NAVO-knooppunten

22 oktober - Noorwegen en Duitsland stellen voor onderzeese NAVO-knooppunten (Critical Undersea Infrastructure Hubs - CUI) aan te leggen om de rol van de NAVO bij het beveiligen van de vitale energie- en communicatiestruktuur in het maritieme gebied van Europa te vergroten. Dergelijke CUI Hubs kunnen worden ingericht in de Baltische Zee, de Noordzee, de Atlantische Oceaan, de Middellandse Zee en de Zwarte Zee. Personeel en middelen van nationale autoriteiten kan daarbij worden ingezet om verdacht gedrag te ontdekken en potentiële dreigingen voor te zijn. Oslo wil dan verantwoordelijk worden voor het Hoge Noorden en Berlijn voor de Baltische Zee.

Het voorstel is door de ministers van defensie van beide landen ondertekend ter gelegenheid van een NAVO-top in Brussel op 17 oktober. De NAVO heeft eerder een maritiem centrum voor de beveiliging van onderzeese pijplijnen en kabels opgericht in het Atlantische hoofdkwartier in Northwood bij Londen.

Bronnen: The Defense Post (Giulia Bernacchi), Persbericht Noors ministerie van defensie 

Vliegkamp in Noorse berg gereactiveerd

3 juli - Een vliegkamp in het verre noorden van Noorwegen dat 40 jaar gesloten was, is gereactiveerd door de Noorse luchtmacht in het kader van het Agile Combat Employment (ACE) concept van de NAVO-luchtmacht. ACE heeft als bedoeling een flexibeler en meer verspreide inzet van de luchtmachten van de lidstaten mogelijk te maken.

Op Bardufoss Air Station (80 km ten noorden van Narvik) zullen F-35A gevechtsvliegtuigen komen. Er zijn ondergrondse shelters en een hangar in de berg. De lokatie zal ook worden gebruikt door andere NAVO-luchtmachten, aldus Allied Air Command (AIRCOM) van de NAVO. De basis valt onder de 131ste Air Wing van de Noorse luchtmacht. Hun F-35s hebben speciale voorzieningen voor het noorden, zoals remparachutes om over korte afstand te kunnen landen op met ijs bedekte vliegvelden.

Bron: Janes Defence Weekly (Gareth Jennings)

Meer Britse militaire aanwezigheid in Noord-Europa

13 oktober - Na een politieke topkonferentie van de door Engeland geleide Joint Expeditionary Force (JEF) op het Zweedse eiland Gotland in de Baltische Zee heeft Engeland bekend gemaakt van plan te zijn de militaire aanwezigheid in Noord-Europa op te gaan voeren door volgend jaar (eenmalig?) 20.000 militairen naar deze regio te sturen om cruciale (vooral onderzeese) infrastruktuur te beschermen tegen "Russische sabotage". De 20.000 soldaten, mariniers en matrozen nemen acht marineschepen en een groep gevechtsvliegtuigen en -helikopters mee om "de politie te helpen en Rusland af te schrikken". Ze gaan meedoen aan grootschalige militaire oefeningen (onder meer Steadfast Defender in Estland en Noorwegen), luchtpatrouilles en koudweer-training.

Aan de JEF nemen Scandinavische en Baltische staten, Nederland en Engeland deel. Tijdens de oefeningen van de JEF in 2024 en 2025 zullen Oekraïense waarnemers aanwezig zijn.

Bron: Reuters (William James), Reuters (Simon Johnson, Anna Ringstrom)

Noorwegen sluit vliegbasis boven de poolcirkel

2 januari - De Noorse luchtmacht sluit de vliegbasis Bodø, die 80 km ten noorden van de poolcirkel ligt. De basis aan de kust van de Noorse Zee was sinds 1955 de belangrijkste van Noorwegen in de Koude Oorlog, in een goede positie om de Russische luchtmacht van het schiereiland Kola in de gaten te houden. Sinds 40 jaar werd de bewaking van het nationale luchtruim hier uitgevoerd door F-16s. De F-16 wordt nu vervangen door de F-35 op een nieuwe vliegbasis, Ørland in het zuiden van het land. Enkele F-35s zullen echter in het noorden worden gestationeerd op Evenes Air Station waar de Quick Reaction Alert (QRA) voor de NAVO wordt uitgevoerd. Tot nu toe zijn 24 van de beoogde 52 F-35s aangekomen in Noorwegen. Bodø blijft een burgerluchthaven en ook blijft 330 Squadron met SAR (Search en Rescue) helikopters hier gestationeerd.
In maart en april is Noorwegen gastheer voor de grootste militaire oefening binnen de poolcirkel van de NAVO sinds de Koude Oorlog, Cold Response 2022, met 40.000 soldaten. De oefening vindt plaats in het distrikt Ofoten, waar Evenes een sleutelrol zal spelen. Naast NAVO-leden nemen ook Zweden en Finland deel.
Bron: The Barents Observer (Thomas Nilsen)

Strategische bommenwerpers VS vliegen over de Noordpool naar Noorwegen

1 oktober - Een tweetal B-1B zware strategische bommenwerpers van de USAF (345ste Expeditionary Bomb Squadron uit Texas) passeerden op 25 september de poolcirkel op weg naar Noorwegen om daar te oefenen met de Noorse luchtmacht. Ze kwamen van vliegbasis Eielson in Alaska, vlogen over de Noordpool en werden in arctisch gebied bijgetankt. Het was een vlucht van 16 uur om drie uur te oefenen met de Noorse F-16s voor de kust van Groenland en boven de Noorse Zee. De commandant van het squadron, die sinds 2000 op de B-1 vliegt, kon zich geen eerdere missie via het Noordpoolgebied herinneren. Het 345ste was op 10 september aangekomen in Eierson en had sindsdien 16 sorties uitgevoerd tijdens zeven vliegdagen. Het onderdeel bestaat uit reservisten van de 307e Bomb Wing en actieve militairen van de 7e Bomb Wing.
De luchtmacht heeft ook bekend gemaakt met drie B-1s te hebben gevlogen boven de Oost-Siberische Zee ten noorden van het Russische Verre Oosten.
De route over de Noordpool is van groter belang geworden door de systeemkonkurrentie met Rusland en China, die in de plaats is gekomen van de strijd tegen terroristen in het Midden-Oosten.
Bron: Air Force Times (Stephen Losey)

Topgeheime onderzeeër duikt op in Europa

21 september - De geavanceerde Amerikaanse nukleaire onderzeeër Seawolf (SSN-21) is vandaag gesignaleerd in Schotse wateren op weg naar de marinebasis in Faslane, die geschikt is voor nukleaire onderzeeërs. Een maand eerder bracht de topgeheime duikboot op 21 augustus een bezoek aan de Noorse marinehaven Tromsø. De drie onderzeeërs van dit type die zijn gebouwd (naast de Seawolf de Connecticut en de Jimmy Carter) zijn bij uitstek geschikt voor geheime inlichtingenmissies. De Jimmy Carter is uitgerust met een Multi-Mission Platform (MMP) voor clandestiene spionagemissies, ook in de diepzee (denk aan kabels, berging van objekten, plaatsing van instrumenten etc.). De klasse is tevens uitgerust met Tomahawk kruisraketten.
Het komt zelden voor dat deze schepen te zien zijn buiten hun thuishaven op het schiereiland Kitsap in de staat Washington aan de westkust van de VS. Ze kunnen maandenlang onder water blijven. De Seawolf is momenteel gedetacheerd bij Task Force 69, de permanente eenheid van de Zesde Vloot (Europa en Afrika) voor onderzeese oorlogsvoering. Volgens The War Zone is het showen van de onderzeeërs in Noord-Europese havens een signaal aan Rusland tijdens een periode van toenemende militaire activiteit in de Arctische regio. Noorwegen is bezig de voorzieningen in Tromsø te verbeteren zodat onderzeeërs niet langer voor anker hoeven te gaan in naburige fjorden voor bevoorrading.
Andere Amerikaanse onderzeeërs bezoeken regelmatig Britse bases waaronder Gibraltar en de Schotse haven aan de Clyde.
Bron: The Drive - The War Zone (Joseph Trevithick)

B-52s trainen in Noorwegen

24 augustus - Kort nadat zes B-52s van de Amerikaanse luchtmacht naar Europa waren gevlogen hebben ze op 22 augustus samen met Noorse F-16s en F-35s geoefend in het noorden van Noorwegen. De inzet past binnen de nieuwe Arctische Strategie, die een maand geleden bekend is gemaakt.
De task force van de 5e Bomb Wing uit Noord-Dakota wordt tijdelijk gestationeerd op de Britse vliegbasis Fairford om te oefenen in Afrika en Europa.
In juni trainde een B-52 ook al met een groep Noorse F-35s in het Arctisch gebied. Kort daarna volgde een oefening in de Baltische regio.
Fairford - ooit een reservebasis - is nu een basis vanwaaruit dag en nacht inlichtingen-, verkennings- en bombardementsvluchten kunnen worden uitgevoerd.
Bron: Air Force Magazine (Brian W. Everstine)

Cold Response afgebroken, Defender 20 beperkt (UPDATE)

16 maart - Het Noorse leger heeft op 11 maart de NAVO-oefening Cold Response voortijdig afgelast vanwege virusgevaar. Behoud van de gevechtskracht heeft nu prioriteit. De oefening met 15.000 militairen uit een dozijn NAVO-landen had van 12 tot 18 maart moeten duren onder arctische omstandigheden.
Inmiddels heeft het Pentagon met ingang van 13 maart de verdere inzet van troepen voor de grote oefening Defender 20 beëindigd. Onderdelen van de oefening zoals Dynamic Front, Joint Warfighting Assessment, Saber Strike and Swift Response met luchtlandingen in Georgië en de Baltische landen zijn helemaal vervallen. Een pantserbrigadegevechtsteam dat al in Europa was zal nog wel schietseries en andere activiteiten met bondgenoten in het kader van de kleinere oefening Allied Spirit afwerken. Bronnen: The Defense Post, Stars and Stripes (John Vandiver)
UPDATE: 18 maart - De 1ste Divisie Cavalerie en de 2e Brigade van de 1ste Pantserdivisie hebben bevel gekregen de opmars af te breken en terug te keren naar hun thuisbases. Op 13 maart werd de verplaatsing van een gevechtsbrigade vanaf Vlissingen naar Oost-Europa al afgelast. Dit is de 2e Brigade van de 3e Divisie infanterie, die nog wel doorgaat met oefenen en de komende aflossing in Europa is in het kader van Atlantic Resolve.

Bron: Jane's Defence Weekly (Nicholas Fiorenza)

De arctische observatieposten rond de Barentszzee

3 november - National Public Radio bericht over de observatieposten in het verre noordoosten van Noorwegen. De observatiepost OP 247 van het Noorse leger ligt boven op een berg en kijkt uit op de Barentszzee, 400 km  boven de poolcirkel. Aan de oostkant van de grens is de Russische observatiepost met een installatie van de kustwacht. Recht tegenover op de andere oever is het Noorse eiland Vardo, waar een militaire radarpost is gevestigd die wordt gefinancierd door de VS. Deze radar houdt een oogje in het zeil bij alle Russische bewegingen in het poolgebied, waar de Noordelijke Vloot opnieuw wordt opgebouwd rond het schiereiland Kola als centrum. Noorwegen zelf breidt de basis Porsangermoen in Finnmark (Lapland) uit, het meest noordelijke legerkamp ter wereld.
De NAVO heeft inmiddels twee jaar geleden in Norfolk in de VS het Arctische Commando heropgericht en de VS hebben de Tweede Vloot in ere hersteld om de Russische activiteiten tegen te gaan.
In september hebben drie strategische B-2 bommenwerpers van de 509e Bomb Wing uit Missouri voor het eerst uitgebreid boven de Noorse Zee gevlogen. Ze maken deel uit van de in Europa gestationeerde Bomber Task Force Europe van de USAF. In dezelfde maand kwamen 700 VS-mariniers van het 2e bataljon van het 6e regiment aan in Noorwegen op de bases Setermoen en Vaernes om van daaruit zes maanden te oefenen. Het is het zesde keer dat zo'n detachement in Noorwegen is.
Bronnen: National Public Radio (Jackie Northam), Business Insider (Ellen Ioanes), Stars and Stripes (John Vandiver)

Nieuwe lichting VS-mariniers komt aan in Noorwegen

30 maart - De komende weken gaan 700 VS-mariniers in het kader van Marine Rotational Force-Europe naar Noorwegen voor koud-weer-oefeningen. Het 1ste bataljon mariniers lost het 3e bataljon af (allebei van het 8ste Regiment Mariniers). Het is de vijfde keer dat er wordt gerouleerd, telkens voor een half jaar. In het begin ging het telkens om 330 mariniers.
De mariniers vallen onder II Marine Expeditionary Force (II MEF) die samenwerkt en op stafniveau wordt geïntegreerd met de nieuw opgerichte Tweede Vloot die verantwoordelijk is voor de noordelijke Atlantische Oceaan. De vorige ploeg oefende samen met de Britse luchtmacht van Holbeach Range in het uitvoeren van luchtsteun en hield oefening Northern Wind in het noorden van Zweden.
Bron: Marine Corps Times (Kyle Rempfer)

Geen VS-mariniers meer voor strijdmacht Zwarte Zee

29 november - De laatste ploeg van enkele honderden VS-mariniers bij de Black Sea Rotational Force (BSRF) is afgelopen september uit Roemenië vertrokken. In plaats daarvan zullen 700 mariniers van het 3e bataljon, 8ste regiment mariniers uit Camp Lejeune in Noord-Carolina nu koud-weer-training gaan doen in Noorwegen, bijna een verdubbeling in vergelijking met eerdere lichtingen.
Sinds 2011 rouleerden ploegen van enkele honderden mariniers bij de BSRF om samen te werken met de legers van de staten aan de Zwarte Zee zoals de Oekraïne, Moldavië en Georgië. De VS-bijdrage aan de BSRF blijft in stand met militairen van de landmacht, marine en luchtmacht.
Marine Corps Times (Shawn Snow)

Britse brigade trekt door Nederland (UPDATE)

8 oktober- Tussen 8 en 11 oktober trekt een deel van de 4e Britse Infanteriebrigade uit Colchester door Nederland. 500 voertuigen met 1000 militairen rijden in kolonne met wielvoertuigen van Hoek van Holland naar Duitsland om vervolgens in Noorwegen deel te gaan nemen aan de NAVO-oefening Trident Juncture. De marechaussee begeleidt de kolonnes die via Rotterdam en Utrecht naar legerplaats Stroe gaan om bij te tanken. Bij Oldenzaal gaan ze de grens over. In totaal gaat de wegverplaatsing over 2500 km naar Noorwegen.
Nederland levert gasthulp (host nation support) aan de Britten.
Bron: Defensie.nl
AANVULLING: Voertuigen en uitrusting van de Britse gevechtsgroep kwam per trein via de Kanaaltunnel.

Engeland gaat 800 militairen naar Noorwegen sturen

29 september - In het kader van een nieuwe "arctische defensiestrategie" gaat Engeland vanaf 2019 gedurende het komende decennium elk jaar 800 mariniers en commando's met Viking gepantserde terreinwagens stationeren op een basis in Noorwegen. Ze gaan daar koud-weer-training uitvoeren samen met Amerikaanse en Nederlandse mariniers en Noorse troepen.
De nieuwe strategie houdt tevens in dat Russische onderzeeërs gevolgd zullen worden met P-8 Poseidon patrouillevliegtuigen. Engeland zelf gaat zijn onderzeeërs ook onder het ijs sturen.
Komende november zal Engeland 3000 militairen inzetten bij de grootste NAVO-oefening sinds het ende van de Koude Oorlog (Trident Juncture) die eveneens plaatsvindt in Noorwegen met in totaal 40.000 deelnemers.
Bronnen: The Telegraph (Edward Malnick), Defense News (Andrew Chuter)

Eerste materieel voor Trident Juncture aangekomen in Noorwegen

27 augustus - Op 18 augustus heeft het Italiaanse roll-on/roll-of schip Capucine de eerste scheepslading (materieel en voertuigen) voor de grote NAVO-oefening Trident Juncture afgeleverd in de westelijke Noorse haven Andalsnes. De Noorse territoriale troepen (Home Guard) en de Defensie Logistieke Organisatie hebben het schip gelost. Trident Juncture 18 begint pas over twee maanden in november en is de grootste NAVO-oefening sinds 2002: 40.000 militairen. De oefening wordt geleid door Joint Force Command Napels en is ook bestemd om de rotatie van de snelle interventiemacht van de NAVO (VHRJTF) en de NATO Response Force te certificeren.
Bron: Defence Blog

Meer VS-mariniers naar Noorwegen (UPDATE)

15 augustus - Het aantal militairen van het Amerikaanse Korps Mariniers (USMC) in Noorwegen zal worden opgevoerd van 330 tot 770, waarbij een aantal dichter bij de Russische grens zal worden gestationeerd. Een eerste kontingent was begin 2017 aangekomen in Noorwegen voor wintertraining gedurende zes maanden. Vorig jaar juni werd het verblijf verlengd. Het zijn de eerste buitenlandse troepen die in Noorwegen worden gestationeerd sinds de Tweede Wereldoorlog.
Bron: Reuters (Terje Sosvik)
AANVULLING: De mariniers trainen momenteel op de basis Vaernes in het midden van Noorwegen. Komende herfst komt daar een tweede lokatie bij in het noorden van het land bij Setermoen, in een rechte lijn 400 km van de Russische grens. De VS hebben ook interesse getoond om op een basis 65 km ten zuiden van Oslo infrastruktuur te bouwen voor vier VS-gevechtsvliegtuigen, dit in het kader van het European Reassurance Initiative (ERI).
Bronnen: Xinhua, Daily Express (Millie Glenister)

VS en Noorwegen sluiten overeenkomst over militaire leveranties

13 april - De Verenigde Staten en Noorwegen hebben op 12 april een overeenkomst gesloten om elkaar prioriteit te geven bij de leveranties van defensiegoederen en diensten die van belang zijn voor de nationale veiligheid.
Dergelijke arrangementen hebben de VS met acht andere landen: Australië, Canada, Finland, Italië, Nederland, Spanje, Zweden en Engeland. Bovendien hebben de VS op basis daarvan gedragscodes afgesproken met het partikuliere bedrijfsleven in Finland, Italië, Zweden en Engeland.
In Noorwegen willen ze dat ook en daarbij zijn twee bedrijven van belang: Kongsberg, dat al 50 jaar samenwerkt met Raytheon, en Nammo (raketmotoren).
Bron: Defense News (Jen Judson)

Nieuwe aflossing voor VS-mariniers in Noorwegen

10 maart - Een nieuwe ploeg van 300 Amerikaanse mariniers, behorend bij het 1ste bataljon van het 6e regiment mariniers uit Camp Lejeune in Noord-Carolina, wordt binnenkort verwacht in Noorwegen. Het is het derde contingent dat deze taak voor een half jaar op zich neemt. De kern is koud-weer-training, belangrijk voor inzet in landen als Rusland en Noord-Korea. Deze keer wordt ook de grote NAVO-oefening Trident Juncture voorbereid die in de herfst met 35.000 militairen uit meer dan twintig landen wordt gehouden. Het hoogtepunt van de oefening valt samen met een commandopost-oefening van het NAVO-hoofdkwartier in Napels in november.
Bron: Marine Corps Times (Shawn Snow)

Interceptiestation in Noorwegen opgezet met hulp van NSA

1 maart - The Intercept bericht over een interceptiebasis van de Noorse Inlichtingendienst 64 km ten noordwesten van Oslo. De 33 miljoen dollar kostende installatie met codenaam Victory Garden is opgezet ter ondersteuning van Noorse militairen bij overzeese missies en terreurbestrijding. De cover was dat het een militair grondstation was voor satellietverbindingen met de troepen en NAVO-partners. In feite onderschept Victory Garden met een groot aantal schotels internationaal telefoon- en mailverkeer dat loopt via 130 buitenlandse satellieten. De installatie is in 2001 opgezet met technische hulp (apparatuur en training) van de Amerikaanse National Security Agency (NSA).
Op die manier worden inlichtingen verkregen over landen als Afghanistan, Syrië en Irak, waar Noorse soldaten aktief zijn. Maar er worden ook gegevens (metadata van berichtenverkeer) verzameld van inwoners van Noorwegen [en hun verbindingen met het buitenland]. De metadata worden opgeslagen in doorzoekbare databestanden en dat vond de commissie van toezicht in 2014 te ver gaan, er was geen wettelijke basis voor. Een wetswijziging zou inmiddels in voorbereiding zijn.
De samenwerking tussen Noorwegen en de NSA loopt officieel al vanaf begin jaren vijftig van de vorige eeuw toen een overeenkomst onder de naam NORUSA werd  gesloten. Het ging toen vooral over inlichtingen over de onderzeeërs van de Sovjet-Unie die opereerden vanuit bases op het schiereiland Kola en over raketsystemen.
Bron: The Intercept (Henrik Moltke)

Joint Viking van start bij de poolcirkel

6 maart - Oefening Joint Viking (crisisinterventie en verdediging van het Noorse territorium  onder arctische omstandigheden) gaat op 6 maart van start met de Noordelijke Brigade van het Noorse leger, B Troop 1st Squadron, 91st Regiment van de in Europa (Italië en Duitsland) gestationeerde 173ste Airborne Brigade van het Amerikaanse leger en Britse en VS-mariniers (totaal 8000 militairen). De oefening vindt plaats in een vrij groot gebied, 200 vierkante kilometer bossen en bergachtig terrein in de regio Finnmark, niet al te ver van de Russische grens.
De 173ste Airborne (de Sky Soldiers) is de snelle interventiebrigade van de VS in Europa (Contingency Response Force) die kan optreden in het aandachtsgebied van AFRICOM, EUCOM en CENTCOM.
Bron: Army.mil (1  LT  Mackenzie Sims), Russia Today

VS-mariniers landen in Noorwegen

16 januari - 300 VS-mariniers uit Camp Lejeune zijn vandaag aangekomen in Noorwegen. Ze zullen zes maanden blijven en dan worden afgelost door een tweede detachement. De mariniers worden gestationeerd op de basis Vaernes, 1450 km van de Russische grens. Ze gaan oefenen voor een winteroorlog op een terrein dat 195 km van de grens ligt. Volgens de Washington Times is het de eerste (semi-permanente) inzet van Amerikaanse troepen in Noorwegen sinds de Tweede Wereldoorlog. Er wordt gezamenlijk geoefend met Noorwegen, Roemenië en Litouwen.
Bron: The Wall Street Journal (Julian E. Barnes, Ellen Emmerentze Jervell), The Washington Times (Carlo Muñoz)
AANVULLING: Deze mariniers maken opmerkelijk genoeg deel uit van de Black Sea Rotational Force die VS-militairen stationeert bij NAVO-partners. De semi-permanente basis juridisch gebaseerd op een overeenkomst tussen Oslo en Washington uit 2005, het Marine Corps Prepositioning Program-Norway.
Bron: The Cipher Brief (Kaitlin Lavinder, Will Edwards)