Europese interventiemacht JEF gaat oefenen met Oekraïne

27 maart - Het Oekraïense leger gaat samen oefenen met  de interventiemacht van een coalitie van Europese NAVO-landen, de Joint Expeditionary Force (JEF). De JEF is in 2014 opgericht door Engeland, Nederland, Scandinavische landen en Baltische staten. De JEF is tot 2022 steeds onder de radar gebleven, opgericht onder auspiciën van de NAVO, maar niet ondergebracht in de geïntegreerde NAVO-structuur. Sommigen vroegen zich af waarom er nog een tweede interventieleger nodig was naast dat van de NAVO. Dit wordt nu wel duidelijk. De Europaverslaggeefster van BNR Van der Toorn heeft het door: "(..) ze kunnen zelfstandig opereren en dat is heel handig in een tijd dat de NAVO niet altijd meer een zekerheid is."

De JEF gaat buiten de VS om en valt verregaand samen met de Europese 'Coalitie van de Willigen' die de ambitie heeft een rol te gaan spelen in de Oekraïense oorlog. De leiders onder wie premier Jetten kwamen vorige week bijeen in Helsinki en kondigden aan dat de Baltische regio, het Hoge Noorden en het noordelijk deel van de Atlantische Oceaan een met elkaar verbonden geostrategisch kerngebied vormen waar de JEF-landen gezamenlijke zorgen en belangen hebben. Oekraïne was vorig jaar al geassocieerd lid (enhanced partner) geworden van de club en mag nu mee gaan doen aan de serie JEF LION oefeningen later dit jaar.

Het klinkt allemaal als een bondgenootschap in wording en het zou zeker kunnen leiden tot een Europees leger of een Europese zuil in de NAVO los van de VS. Zo gaat het fragmentatieproces van de NAVO verder en ontstaat geleidelijk een overkoepeling van de EU-defensiepolitiek met twee belangrijke Europese militaire machten buiten de EU, Engeland en Oekraïne. Overigens heeft ook Canada interesse getoond in deze coalitie.

Bronnen: Financial Times (Henry Foy), BNR Webredactie   

Militaire oefening EU in het najaar

25 juli - Van 16 tot 22 oktober zal in Spanje op een oefenterrein bij Cadiz een grote militaire oefening van de EU worden gehouden om de Europese kapaciteit voor krisisinterventie te testen. De oefening is onderdeel van de strategie van het Strategisch Kompas van de EU die in maart 2022 is afgekondigd. In het Kompas werd een snelle interventiekapaciteit van de EU gepland, waarbij de Unie op korte termijn 5000 militairen kan mobiliseren om aan belangrijke incidenten het hoofd te bieden.

De oefening MILEX23 gaat uit van een autonome Europese militaire operatie in een kustgebied in een omgeving van hybride dreigingen (dus niet alleen militair, maar ook op het gebied van propaganda, cyber, subversie e.d.). Militairen uit Spanje, Frankrijk, Hongarije, Italië, Roemenië, Oostenrijk en Ierland zullen een EU Gevechtsgroep (Battle Group) vormen onder auspiciën van de Europese Militaire Staf.

Bron: The Journal (Niall O'Connor)

EU wil militaire missie in de Indische Oceaan

25 januari - De Europese Unie wil een permanente marinemissie in het noordwesten van de Indische Oceaan beginnen, naar het voorbeeld van de huidige operaties tegen piraten bij de Hoorn van Afrika (operatie Atalanta) en (experimenteel) in de Golf van Guinee. De diplomatieke dienst van de EU heeft hiervoor een conceptnota vervaardigd. Het werkterrein is een nieuw MAI (maritime area of interest) dat de wateren vanaf de Rode Zee via Madagaskar en de Maldiven bestrijkt tot aan de Straat van Hormoez. In de nota wordt het belang van de marine-industrie voor dit projekt benadrukt en de status van de EU als maritieme grootmacht, waarbij de handelsbelangen centraal staan. Een eventueel partnerschap met India wordt beoogd. Er zullen nu een reeks bijeenkomsten plaatsvinden om de juridische en operationele details verder uit te werken.
Rond de Straat van Hormoez vindt al de incidentele missie Agenor plaats, die de situatie aldaar moet de-escaleren.
Bron: Euractiv (Andrew Rettman)

Vijf landen stellen EU-interventiemacht voor

21 oktober - Duitsland, Nederland, Portugal, Finland en Slovenië stellen voor om de bestaande Battlegroups (BGs) van de EU uit te bouwen tot een Europese snelle interventiemacht. Paraatheid, beschikbaarheid, inzetbaarheid en competentie van de BGs moet worden opgevoerd. Ruimte- en cyberoorlog moeten aan het takenpakket worden toegevoegd en het geheel moet worden voorzien van special forces en strategisch luchttransport.
Voor het mandaat kan (voor het eerst) gebruik worden gemaakt van artikel 44 van het Verdrag van Lissabon. Via dit artikel kan de Raad van ministers de uitvoering van een militaire missie toevertrouwen aan den groep landen, in de praktijk een 'Coalition of the Willing'.
De omvang van het interventieleger moet zodanig zijn dat het in theorie een militaire operatie zoals die van de VS bij de evakuatie uit Kaboel zou kunnen uitvoeren. De VS hadden daarvoor rond 6000 militairen nodig. De landcomponent van de voorgestelde Europese interventiemacht zou volgens de plannen de sterkte van een brigade kunnen hebben. Dat kan tot 5000 soldaten reiken (een versterkte brigade).
De twee huidige BGs hebben samen een sterkte van 3000, maar er zijn tot nu toe grote problemen geweest om de eenheden ook werkelijk te vullen.
Het nieuwe voorstel is vervat in een nota, waarover het Duitse persbureau DPA beschikt. Daarin staat: "De jongste gebeurtenissen in Afghanistan hebben opnieuw aangetoond dat de EU in staat moet zijn (..) robuust en snel te handelen". De titel van het paper is "Meer paraatheid, meer flexibiliteit, meer samenwerking - samen op een nieuw niveau van EU-krisismanagement." Het zal aan de orde komen in het kader van de bespreking van het zogenaamde Strategische Kompas van de EU, waarover in het komend voorjaar moet worden besloten
Bron: Der Standard (Oostenrijk)

Europese missie bij de Straat van Hormoez begint

23 januari - De door Frankrijk geleide Europese missie in internationale wateren bij de ingang van de Perzische Golf (Straat van Hormoez) zal eind van de maand beginnen. De officiële naam is European-led Maritime mission in the Strait Of Hormuz (EMASOH). Omdat er geen executief mandaat is (geen geweld bij de uitvoering [tegen andere staten - tegen piraten en terroristen is het een ander verhaal]) wordt gesproken van missie en niet van operatie. De schepen zijn overigens wel bevoegd zichzelf te verdedigen. De missie houdt verband met de konfrontatie met Iran.
Het Franse lichte stealth fregat Courbet (reeds aanwezig in het kader van de internationale Combined Task Force 150 voor terreurbestrijding) zal vanaf begin februari worden gekoppeld met het Nederlandse luchtverdedigings- en commandofregat De Ruyter met een NH-90 helikopter. De patrouilles beginnen eind februari. Denemarken zal dan in de herfst een fregat sturen voor de aflossing.
De missie wordt verder gesteund door België, Duitsland, Griekenland, Italië en Portugal. Het gaat in eerste instantie om een waarnemingsmissie, niet om begeleiding of beveiliging van koopvaardijschepen. Middelen voor luchtverkenning worden ook ingezet.
Het 'hoofdkwartier' van EMASOH (FHQ - Fleet-Headquarter - sterkte 10-15 uit verschillende Europese landen) komt op de Franse vlootbasis in Aboe Dhabi in de Verenigde Arabische Emiraten (geopend in 2009, 700 Franse militairen). De rivaliserende operatie van de VS en Engeland werkt vanuit Bahrein.
Bronnen: The Defense Post (Joanne Stocker), Telepolis (Jürgen Wagner
ZIE VERDER: Hans de Vreij's blog, Update marinemissie bij de Staat van Hormuz.

De Charles de Gaulle met een Europees eskader naar het Midden-Oosten

17 januari - Frankrijk zet in het kader van de coalitie tegen ISIS van januari tot april zijn enige vliegdekschip, de Charles de Gaulle (R91), in ter ondersteuning van operatie Chammal in het Midden-Oosten. Het schip zal worden geëskorteerd door een Europees squadron met oorlogsschepen van Duitsland, België, Nederland, Spanje, Portugal en Griekenland. In de regio waar ISIS aktief is zijn rond 1000 Franse militairen.
Daarna gaat het naar de Atlantische Oceaan en de Noordzee. Vorig jaar was de Charles de Gaulle ook een maand in het Midden-Oosten voor de oorlog tegen ISIS.
Bron: Defense Aerospace

Frankrijk leidt de Europese missie in de Golf

19 december - Het Franse fregat Courbet zal vanaf begin volgend jaar gaan patrouilleren in de Perzische Golf in het kader van de European-Led Mission Awareness Strait of Hormuz (EMASOH). Frankrijk zorgt verder voor een maritiem patrouillevliegtuig voor de missie. Volgens Frankrijk zullen rond tien landen (uit en buiten Europa) aan de operatie gaan meedoen, afhankelijk van parlementaire instemming. Het commandocentrum komt op de Franse marinebasis in de Verenigde Arabische Emiraten (Aboe Dhabi).
Tot dusverre hebben alleen Nederland en Denemarken hun deelname bevestigd. Het Nederlandse luchtverdedigings- en commandofregat De Ruyter met 180 koppen, een boordhelikopter NH-90 en extra stafofficieren zal in januari op weg gaan en vanaf februari tot eind juni in het gebied actief zijn. Een Deens schip zal ze in de herfst aflossen.
Volgens de eerste berichten gaat het om Europees vlagvertoon (presentie) en het opbouwen van een beeld over de situatie in en rond de Straat van Hormoez.
Bronnen: Reuters (Tangi Salaun, John Irish), Defensienieuws, Defensiekrant (Ritm Arthur van Beveren)

Frankrijk wil nieuwe special forces missie in Mali (UPDATE)

6 november - Frankrijk wil in 2020 een nieuwe internationale Combined Joint Special Operations Task Force voor de Sahel met de naam Takuba ('sabel' in de Tuareg taal) inzetten in Mali.
Rond een dozijn Europese landen zijn hiervoor benaderd. De task force moet samenwerken met het leger van Mali. Volgens minister van defensie Florence Parly zijn er positieve antwoorden van diverse landen ontvangen (niet nader genoemd), maar de parlementen gaan erover.
Bron: The Defense Post (Fergus Kelly)
UPDATE: 13 november - Special forces van Estland gaan deelnemen aan Task Force Takuba vanaf de tweede helft van 2020. Estische troepen maken sinds augustus 2018 deel uit van de Franse Operatie Barkhane in Mali en vorige week keurde het parlement een verhoging van het aantal ingezette militairen tot 95 goed, waaronder special forces. Momenteel wordt een infanteriepeloton geleverd in Gao. Dat zal vanaf april 2020 worden versterkt met medische specialisten, explosievenopruimers en JTACs (joint terminal attack controllers die doelen aanwijzen voor luchtaanvallen). In een tweede fase komt er een special forces eenheid bij.
Een bijdrage van de VS voor TF Takuba wordt niet verwacht.
Bron: The Defense Post (Fergus Kelly)

Europese pool voor tankvliegtuigen opgericht

16 juli - Op 10 juli is de Europese Multi-Role Tanker Transport (MRTT) Unit (MMU) in Eindhoven officieel opgericht. Het eerste A-330 MRTT tankvliegtuig zal op 1 mei 2020 worden aangeleverd.
Het programma voor de Multinational MRTT Force (MMF) werd in 2012 geïnitieerd door het European Defence Agency (EDA). In november 2014 sloten Nederland en Luxemburg de overeenkomst hierover. Duitsland en Noorwegen traden toe in 2017 en België in 2018.
De vijf landen zullen acht vliegtuigen financieren en in bedrijf houden, die deel uitmaken van de NAVO. Vijf ervan zullen opereren vanaf de main operating base op vliegbasis Eindhoven en drie vanaf de forward operating base in Keulen-Wahn (het militaire deel van het vliegveld in Keulen). De MMU zal strategische operaties uitvoeren waarbij militaire vliegtuigen in de lucht worden bijgetankt, maar ook capaciteit hebben voor luchttransport en medische evakuatie (multi-role).
Bron: Jane's Defence Weekly (Nicholas Fiorenza)

Mogen VS en Engeland meedoen aan Europese militaire samenwerking?

1 oktober - Er is een kontroverse uitgebroken over de mogelijke deelname van (bedrijven uit) de VS en Engeland (na de Brexit) aan projekten van de permanente gestruktureerde samenwerking van EU-landen op militair gebied (PESCO). Een blok van 13 lidstaten - geleid door Nederland en met onder meer België, Luxemburg en Portugal - staat tegenover een blok van vier onder Franse leiding met Duitsland, Italië en Spanje aan boord. Kortweg gaat het om de strijd tussen een Atlantische binding van PESCO (Brazilië wordt ook genoemd) versus een perspectief van Europese strategische autonomie.
Een van de projekten van PESCO - de zogenaamde militaire Schengenzone waarbij tanks en troepen gemakkelijk kunnen bewegen binnen het EU-territorium - is al in de problemen geraakt omdat men de logistieke know-how van de VS hiervoor noodzakelijk vindt (en uiteraard omdat het voor een belangrijk deel om VS-troepen gaat).
Volgens Politico, dat inzage heeft gehad in een vertrouwelijk dokument van de Europese diplomatieke dienst, zou een kompromis zijn bereikt om de kwestie per geval te bekijken door de groep landen die bezig is met een bepaald projekt en een unaniem advies van hen voor te leggen aan de Raad. Een besluit van de Europese Raad over het kompromis wordt volgende maand verwacht.
Een andere ontwikkeling die wordt gemeld door Europese diplomaten is, dat er plannen zijn om de onlangs opgerichte Military Planning and Conduct Capabilities (MPCC) unit om te dopen tot EU militair hoofdkwartier, een opwaardering waar Engeland zich altijd tegen verzet had.
Bronnen: Euractiv met AFP, Politico (Judith Mischke)

Na de Brexit zal Rota een EU-hoofdkwartier worden

23 april - De basis Rota in het zuiden van Spanje (Cádiz) zal na de Brexit van maart volgende jaar de plaats innemen van het Britse Northwood in Eastbury als een van de vijf operationele hoofdkwartieren van de EU. Rota is nu al de grootste Spaanse marinebasis (hoofdkwartier van de marine) en waarschijnlijk de grootste Amerikaanse marinebasis in Zuid-Europa (vier geleide-wapen-destroyers permanent op deze vooruitgeschoven positie).
Rota wil ook Northwood vervangen als hoofdkwartier van de EU-operatie Atalanta tegen de Somalische piraten. Maar daar is nog konkurrentie van Italië (Rome is al hoofdkwartier van EU-operatie Sophia tegen migranten).
De vier andere operationele hoofdkwartieren van de EU zijn in Parijs, Potsdam, Rome en Larissa in Griekenland.
Bron: El Pais (Miguel González - Engelstalig)

Tankeroefening in Eindhoven en de Syrië-krisis

11 april - Op vliegbasis Eindhoven is het European Air Transport Command (EATC) begonnen met de vijfde Europese oefening voor tankvliegtuigen EART (European Air-to-air Refuelling Training). De oefening duurt twee weken tot 20 april met tankvliegtuigen uit Duitsland (A310-MRTT), Nederland (KDC-10), Frankrijk (C135-FR), Italië (KC767-A) en de VS (KC135-R). De VS zijn het eerste niet-Europese land dat aan deze oefening deelneemt.
De tankvliegtuigen nemen ook deel aan de grote NAVO-luchtmachtoefening Frisian Flag die sinds 1999 wordt gehouden vanuit Leeuwarden.
In Eindhoven is het Movement Coordination Centre Europe (MCCE) gevestigd.
Bronnen: Air Force Technology, Luchtvaart Noord Nederland
UPDATE: 12 april - Op Twitter wordt gemeld dat drie van de vijf tankvliegtuigen plotseling zijn teruggetrokken uit Frisian Flag 2018. De Nederlandse KDC-10 blijft in elk geval beschikbaar.
* De nationaliteit van de teruggetrokken vliegtuigen is niet bekend gemaakt. In verband met de Syrië-krisis ligt het voor de hand dat het Franse en het Amerikaanse vliegtuig hier in elk geval bij zijn. Het derde land dat zich terugtrekt uit de oefening zou Italië zijn, aldus bevestigd in het RD.
De Nederlandse KDC-10 heeft ook een bijdrage geleverd aan Operation Inherent Resolve (OIR) tegen ISIS. Maar dan 5 miljoen liter brandstof werd gegeven aan vliegtuigen van de coalitie.
Bron: @gerardtenvoorde, Reformatorisch Dagblad (Gerard Ten Voorde)

EU wil vaart zetten achter militaire Schengenzone

11 november - Terwijl tot nu toe vooral de NAVO en de Nederlandse regering zich sterk maakten voor de totstandkoming van een 'militaire Schengenzone', waarbinnen zich militair materieel en personeel zonder al te veel formaliteiten vrij kunnen bewegen, heeft nu ook de EU zijn volledige gewicht achter dit projekt geplaatst.
De Europese Commissie heeft gisteren een plan naar het Europese Parlement en de Raad van de EU gestuurd om de militaire mobiliteit in Europa te vergroten. Ter toelichting zei de commissaris voor verkeer Bulc: "We hebben prioriteit nodig voor de militaire behoefte, al vanaf de planning van nieuwe verbindingen." Het gaat hierbij enerzijds om verkeerswegen, spoorwegen, bruggen, tunnels en luchthavens, dus de  infrastruktuur voor transport en anderzijds om de procedures op het gebied van veiligheid, milieu, gezondheid etc. die een ongestoord militair verkeer van onder meer gevaarlijke stoffen belemmeren.
Het projekt gaat onderdeel vormen van de in december definitief te besluiten vorm van 'permanente gestructureerde samenwerking' (PESCO) op militair gebied, de militaire kopgroep van de EU met een verplichtend karakter. Daarvoor hebben zich inmiddels al 23 lidstaten aangemeld.
Voor de financiering van de civiel-militaire infrastruktuur wil men gebruik maken van het financieringsmechanisme voor het tot nu toe civiele Trans-European Network for Transport, TEN-T.
Maart volgend jaar moet een aktieplan op tafel liggen ter goedkeuring van de lidstaten, dat wordt voorbereid door een ad-hoc-werkgroep van het European Defence Agency (EDA).
Bronnen: Sächsische Zeitung (Detlef Drewes), Neue Zürcher Zeitung (Niklaus Nuspliger).
European Commision, Improving Military Mobility in the European Union. 10 november 2017
Over Europese defensie zie ook: Apostolis Fotiadis, The Military-Industrial Complex is fundamentally changing the European Union. The Nation, 10 november 2017

Militaire gevolgen van de Brexit

29 juni - Jane's Defence Weekly probeert op een rijtje te zetten wat de militaire implicaties van een Brexit zijn. Het blad stelt dat de onmiddellijke gevolgen voor defensie minimaal zijn, gezien de overgangsperiode van twee jaar of meer. Op langere termijn is het afhankelijk van eventueel krimpende Europese economieën en daarop volgende bezuinigingen. Vanwege de geopolitieke omstandigheden zou het echter heel goed kunnen dat de defensiebegrotingen daarbij buiten schot blijven.
Programma's voor gezamenlijke aanschaf van wapensystemen zullen waarschijnlijk nauwelijks worden beïnvloed, omdat de EU hier vrijwel niet bij betrokken is. Ze worden momenteel ofwel afgehandeld tussen de landen onderling ofwel door de Organisation for Joint Armament Cooperation (OCCAR) die niet onder de EU valt. De Europese defensiesamenwerking zou zelfs gestimuleerd kunnen worden als de Britse rem erop wegvalt. Wel draagt Engeland voor 15% bij aan de kosten van gezamenlijke EU-operaties en levert middelen hiervoor, zoals schepen.
Het grootste risiko van de Brexit wordt gezien in het besmettingsgevaar, vooral als het over zou slaan naar een belangrijk lid van de eurozone zoals Frankrijk. Meer specifiek voor Engeland is het gevaar dat Schotland zou proberen het Verenigd Koninkrijk te verlaten als gevolg van een Brexit. De Britse kernmacht is gestationeerd in het Schotse Faslane en in dat deel van het land is ook de de meeste marinescheepsbouw gevestigd.
Het European Defence Agency (EDA), dat de defensiesamenwerking binnen de EU koördineert, zou erop vooruit kunnen gaan, omdat Engeland een verhoging van hun begroting stelselmatig heeft geblokkeerd. Meer gezamenlijke materieelaanschaf en -beheer "en op langere termijn een Europees leger" lijken in de ogen van Jane's nu "het onvermijdelijke resultaat".
Bron: Jane's Defence Weekly (Nicholas de Larrinaga)
AANVULLING: 8 juli - Het operationele hoofdkwartier van de EU-operatie Atalanta tegen piraterij is gevestigd in het Britse Northwood en Engeland doet met twee schepen mee aan de EU-operatie Sophia in de Middellandse Zee. De personele Britse bijdrage te velde aan de civiele en militaire EU-operaties is overigens niet zo groot: 5-7%. Engeland heeft het oprichten van een Europees permanent militair hoofdkwartier sinds 2003 met succes geblokkeerd.
Bron: EUObserver (Lorenzo Angelini)